Mitokondriyal replasman tedavisi mi, donör yumurta mı: Aralarındaki fark nedir?
Donör yumurta ve mitokondriyal replasman tedavisi (MRT), kendi yumurtalarıyla sağlıklı bir embriyo elde etmekte zorlanan kadınlara önerilebilen yöntemlerdir. Ancak genetik açıdan bunlar temelde birbirinden farklı iki yaklaşımdır.
İlk yöntemde yumurta hücresi doğrudan donörden alınır. İkinci yöntemde ise amaç, donör yumurtanın sağlıklı mitokondrilerinden yararlanırken hastanın kendi nükleer genetik materyalini korumaktır.
Donör yumurta: Embriyo başka bir kadının yumurtasından oluşturulur
Klasik yumurta donasyonu programında donörden alınan yumurta kullanılır. Bu yumurta, hastanın partnerinin spermiyle veya gerektiğinde donör spermiyle döllenir ve elde edilen embriyo gelecekteki annenin rahmine transfer edilir. Bu durumda çocuk, anne tarafından gelen nükleer DNA’yı yumurta donöründen alır.
Bu yöntem, örneğin kadının kendi yumurtalarının elde edilemediği, sayılarının çok az olduğu veya bu yumurtalardan canlı ve gelişme potansiyeline sahip bir embriyo elde etme şansının önemli ölçüde azaldığı durumlarda kullanılabilir. Kadın gebeliği kendisi taşıyabilir ve doğum yapabilir, ancak genetik açıdan kullanılan yumurta donöre aittir.
MRT: Donör geleneksel anlamda yumurtasını değil, sağlıklı mitokondrilerini sağlar
Mitokondriyal replasman tedavisinin prensibi farklıdır. Yumurta hücresi yalnızca genetik bilginin büyük bölümünü içeren çekirdeğe değil, aynı zamanda öncelikle hücrede enerji üretiminden sorumlu olan mitokondrilere de sahiptir. Mitokondrilerin kendilerine ait az miktarda DNA’sı bulunur.
MRT sırasında hastanın nükleer genetik materyali, kendi çekirdek materyali önceden çıkarılmış bir donör yumurtaya aktarılır. Böylece hastanın nükleer DNA’sını ve donörün sağlıklı mitokondrilerini içeren bir yumurta hücresi oluşturulur.
Döllenmenin ardından gelecekteki çocuk genetik bilgisinin büyük bölümünü ebeveynlerinden, çok küçük bir miktardaki mitokondriyal DNA’yı ise donörden alır. MRT’yi klasik yumurta donasyonundan temelde ayıran nokta budur.
Annenin DNA’sı korunuyor mu?
Donör yumurta kullanıldığında hastanın nükleer DNA’sı yumurta hücresinde kullanılmaz.
Mitokondriyal replasman tedavisinde ise amaç tam olarak hastanın nükleer DNA’sını korumak ve mitokondrileri içeren hücresel ortamı değiştirmektir.
Bu nedenle MRT’yi yalnızca “özel bir yumurta donasyonu türü” olarak adlandırmak doğru değildir. İşlem için gerçekten bir donör yumurtaya ihtiyaç vardır, ancak bu yumurtanın rolü temelde farklıdır.
MRT’nin ortaya çıkmasıyla birlikte medyada “üç ebeveynli bebek” ifadesi yaygınlaşmıştır. Bu ifade dikkat çekici olsa da genetik katkı konusunda yanlış bir izlenim yaratabilir. İnsan DNA’sının çok büyük bir bölümü hücre çekirdeğinde bulunur. Mitokondriyal DNA ise toplam genetik materyalin yalnızca çok küçük bir kısmını oluşturur. Bu nedenle mitokondri donörünün genetik katkısı, anne veya babanın genetik katkısıyla eş tutulamaz.
MRT, donör yumurtaya evrensel bir alternatif değildir
Bu nokta özellikle önemlidir. Donör yumurta önerilen her kadın otomatik olarak MRT için uygun bir aday değildir. Mitokondriyal replasman tedavisinin uygulanabilmesi için kadının kullanıma uygun kendi yumurta hücresine ve onun nükleer genetik materyaline sahip olması gerekir.
Kadının kendi yumurtalarının elde edilmesi mümkün değilse veya temel sorun yumurta çekirdeğindeki yaşa bağlı kromozomal değişikliklerden kaynaklanıyorsa, bu çekirdeğin donör yumurtaya aktarılması DNA’yı “gençleştirmez” ve kromozomal bozuklukları düzeltmez.
Dolayısıyla MRT ve yumurta donasyonu aynı problemi farklı yöntemlerle çözmez. Bunlar farklı klinik durumlar için kullanılan iki ayrı üreme tıbbı yöntemidir.
Sonuç
Temel fark basittir: Yumurta donasyonunda gelecekteki anne başka bir kadının yumurtasını kullanır. MRT’de ise donör yumurta sağlıklı mitokondrilerin kaynağı olurken işlemin amacı hastanın kendi nükleer genetik materyalini korumaktır.
Mitokondriyal replasman tedavisinin özünü açıklayan şey de popüler “üç ebeveyn” ifadesi değil, tam olarak bu temel farktır.
