Embriyolar Kriyo bankada Yıllarca Nasıl “Yaşar”?
“Embriyo birkaç yıl sonra bozulmaz mı?”, “Çözüldükten sonra daha zayıf hâle gelmez mi?”, “Canlı hücreler nasıl dondurulabiliyor?” — bunlar tüp bebek (IVF) tedavisine başlamadan önce hastaların en sık sorduğu sorular arasındadır.
Birçok kişi için bu fikir ilk bakışta tuhaf görünür. Dondurulan yiyecekler bozulabiliyorsa, gelecekte bir bebeğe dönüşecek hücreler nasıl yıllarca saklanabilir? Aslında embriyoların kriyoprezervasyonu, modern üreme tıbbının en gelişmiş teknolojilerinden biridir. Dünyada her yıl, transferden birkaç ay, birkaç yıl hatta on yıldan daha uzun süre önce dondurulmuş embriyolardan on binlerce bebek dünyaya gelmektedir.
Embriyo kriyo bankada gerçekten yaşar mı?
Aslında hayır. Embriyo dondurulduğunda gelişimini sürdürmez ve kriyo bankanın içinde “beklemez”. Yaklaşık -196 °C sıcaklıktaki sıvı azot ortamında tüm biyokimyasal süreçler neredeyse tamamen durur. Hücreler bölünmez, enerji tüketmez ve yaşlanmaz. Başka bir deyişle embriyo bu yılları yaşamaz. Onun için zaman adeta durur. Bu nedenle bugün dondurulan bir embriyo, on yıl sonra da gelişiminin tam aynı aşamasında kalır.
Hücreler neden zarar görmez?
Embriyo sıradan bir dondurucuya konulsaydı yaşamını sürdüremezdi. En büyük tehlike buz kristalleridir. Bu kristaller hücre zarlarına zarar verir ve çözüldükten sonra hücrelerin normal şekilde çalışmasını engeller.
Bu nedenle üreme tıbbında vitrifikasyon adı verilen yöntem kullanılır. Bu yöntem, özel koruyucu çözeltiler kullanılarak gerçekleştirilen ultra hızlı bir dondurma işlemidir. Bu süreç sırasında hücrelerin içinde neredeyse hiç buz kristali oluşmaz ve böylece hücre yapısı en iyi şekilde korunur. Günümüzde embriyoların çözülme sonrasında çok yüksek oranda canlı kalabilmesi de vitrifikasyon sayesinde mümkündür.
Saklama süresi embriyonun kalitesini etkiler mi?
Bu soru neredeyse tüm hastaları endişelendirir. Bugüne kadar elde edilen bilimsel veriler, saklama süresinin tek başına embriyo kalitesini olumsuz etkilediğini göstermemektedir. Saklama koşulları doğru şekilde sağlandığında, kriyo bankada bir yıl saklanan bir embriyo ile on yıl saklanan bir embriyo, çözüldükten sonra gelişimine devam etme açısından aynı şansa sahiptir. Asıl önemli olan, embriyonun dondurulmadan önceki kalitesi ve embriyoloji laboratuvarının uzmanlığıdır.
Doktorlar neden embriyoların dondurulmasını önerir?
Birçok hasta embriyo dondurmanın yalnızca “ihtimale karşı” yapıldığını düşünür. Oysa bunun çok daha fazla nedeni vardır.
İlk olarak, yumurtalık uyarımı sonrasında birden fazla kaliteli embriyo elde edilirse bunların hepsinin aynı anda transfer edilmesi gerekmez. Kalan embriyolar, gelecekteki denemeler veya yumurtalıkların yeniden uyarılmasına gerek kalmadan ikinci bir çocuk sahibi olmak için saklanabilir.
İkinci olarak, bazen kadının vücudu hormonal uyarımdan hemen sonra embriyo transferine hazır olmayabilir. Böyle durumlarda embriyo dondurulur ve transfer daha uygun bir adet döngüsünde gerçekleştirilir.
Üçüncü olarak, kriyoprezervasyon kanser tedavisi görecek hastalar için büyük önem taşır. Kemoterapi veya radyoterapi başlamadan önce embriyolar saklanabilir ve tedavi tamamlandıktan sonra ailenin çocuk sahibi olma şansı korunmuş olur.
Çözülme günü neler olur?
Birçok kişi, yıllarca saklandıktan sonra embriyonun yeniden “canlanmasının” uzun zaman alacağını düşünür. Oysa süreç çok daha hızlıdır. Embriyolog embriyoyu kontrollü şekilde çözer, kriyoprotektanları uzaklaştırır ve mikroskop altında durumunu değerlendirir. Eğer embriyo çözülme işlemini başarıyla atlatmışsa, gelişimine tam olarak dondurulduğu aşamadan devam eder.
Tüm embriyolar çözülme sonrasında yaşamını sürdürebilir mi?
Modern vitrifikasyon yöntemleri embriyoların çözülme sonrasında çok yüksek oranda canlı kalmasını sağlar. Ancak hiçbir tıbbi teknoloji %100 garanti veremez. Bu nedenle embriyoloji laboratuvarının kalitesi büyük önem taşır. Embriyoloğun deneyimi, modern ekipmanlar ve dondurma ile çözme protokollerinin eksiksiz uygulanması sonucu doğrudan etkiler. Bu da hastalar için yalnızca tedavi programını değil, aynı zamanda modern bir kriyobanka ve kriyoprezervasyon konusunda geniş deneyime sahip bir kliniği seçmenin ne kadar önemli olduğunu gösterir.
Sonuç
Kriyobankada saklanan embriyolar, zaman geçtiği için yaşlanmaz veya özelliklerini kaybetmez. Doğru şekilde kriyoprezervasyon uygulandığında tam bir biyolojik duraklama hâlinde kalırlar ve çözüldükten sonra, sanki dondurma ile transfer arasında yalnızca birkaç saat geçmiş gibi gelişimlerine devam edebilirler. İşte bu nedenle günümüzde kriyoprezervasyon yalnızca embriyoları saklama yöntemi değil, modern kısırlık tedavisinin önemli bir parçasıdır ve birçok aileye hayalini kurduğu çocuğa kavuşmak için bir şans daha sunmaktadır.
